Zarządzanie jakością – normy z rodziny ISO 9000

Spotkanie biznesowe
Fot. Adobe Stock/ © Rawpixel.com


Normy z rodziny ISO 9000 dotyczące zarządzania jakością, czyli podejmowania skoordynowanych działań z zakresu kierowania organizacją i jej nadzorowania w odniesieniu do jakości, są podstawą zarządzania firmą i jej konkurencyjności. Obejmują one normy podstawowe dotyczące systemów zarządzania jakością oraz normy dotyczące technik wspomagających.

Normy ISO 9000 są opracowywane przez Komitet Techniczny ISO/TC 176 Quality management and quality assurance, i jego podkomitety:

  • SC 1 Concepts and terminology;
  • SC 2 Quality systems;
  • SC 3 Supporting technologies.

Komitetem krajowym odpowiedzialnym za normalizację w dziedzinie zarządzania jakością jest KT 6 ds. Systemów Zarządzania.

Podstawowe normy z rodziny ISO 9000

  • ISO 9000 – przedstawiająca podstawowe terminy i zasady zarządzania jakością;
  • ISO 9001 – zawierająca wymagania dla systemów zarządzania jakością;
  • ISO 9004 – określająca wytyczne do osiągania trwałego sukcesu organizacji w wymagającym i ciągle zmieniającym się otoczeniu.

Normy dotyczące techniki wspomagających

Są to normy dotyczące specyficznych zagadnień, które wspomagają normy podstawowe w rozwiązywaniu szczegółowych zagadnień związanych z zarządzaniem jakością i elementami systemu zarządzania jakością.

Wykaz norm z rodziny 9000

ISO 9001:2026  Quality Management Systems – Requirements jest jedyną normą w rodzinie norm ISO 9000, na zgodność z którą system zarządzania jakością może być certyfikowany przez organizację zewnętrzną. ISO 9001 zawiera wymagania dotyczące systemu zarządzania jakością, mające zastosowanie w każdej organizacji, bez względu na jej wielkość, rodzaj i dostarczane wyroby i usługi, która:

  • potrzebuje wykazać zdolność do stałego dostarczania wyrobów i usług spełniających wymagania klienta i mających zastosowanie wymagań prawnych i regulacyjnych oraz
  • dąży do zwiększenia zadowolenia klienta przez skuteczne stosowanie systemu, łącznie z procesami doskonalenia systemu i zapewnienia zgodności z wymaganiami klienta i mających zastosowanie wymaganiami prawnymi i regulacyjnymi.

Spełnianie wymagań oraz reagowanie na bieżące potrzeby oraz oczekiwania klientów, czy innych stron zainteresowanych, stanowi wyzwanie dla każdej organizacji. Wdrożenie ISO 9001 jest jednocześnie wyzwaniem i szansą, szczególnie dla małych i średnich przedsiębiorstw, którym trudniej jest konkurować z dużymi firmami. System zarządzania jakością wg ISO 9001 może umożliwić organizacjom, niezależnie od ich wielkości, przetrwanie w trudnych okresach i konkurowanie na coraz bardziej wymagającym rynku.

Chociaż certyfikacja systemu nie jest obowiązkowa, posiadanie certyfikowanego systemu zarządzania jakością, zgodnego z wymaganiami ISO 9001, jest coraz częściej warunkiem prowadzenia transakcji biznesowych i pozwala znaleźć się na liście dostawców dużych organizacji zarówno na rynku krajowym, jak i międzynarodowym. Certyfikat ISO 9001 ma duże znaczenie dla firm, które chcą eksportować na rynek Unii Europejskiej oraz dla tych, które chcą być realną konkurencją dla podmiotów z tego obszaru. Poświadcza on, że firma jest dobrze zarządzana, stosuje nowoczesne procedury, a jej wyroby nie tylko spełniają ustalone wymagania, w tym przepisów prawnych, ale są ciągle doskonalone.

Potencjalne korzyści dla organizacji, wynikające z wdrożenia systemu zarządzania jakością opartego na wymaganiach zawartych w ISO 9001 to:

  • zdolność do dostarczania wyrobów i usług spełniających wymagania klientów oraz obowiązujące wymagania prawne i regulacyjne;
  • stwarzanie możliwości zwiększania zadowolenia klientów;
  • reagowanie na ryzyka i szanse związane z kontekstem i celami organizacji;
  • zdolność do wykazania zgodności z wymaganiami systemu zarządzania jakością.

Norma ISO 9001 jest najbardziej znaną i najczęściej stosowaną normą na świecie. Według danych z przeglądu przeprowadzonego przez ISO, na koniec 2024 r. ponad 1 400 000 organizacji na świecie wdrożyło certyfikowane systemy zarządzania jakością, zgodne z ISO 9001. Jest ona podstawą opracowania tzw. zastosowań sektorowych np. w motoryzacji, medycynie czy samorządach lokalnych.

Nowelizacja ISO 9001

Normy ISO są poddawane okresowemu przeglądowi co 5 lat w celu potwierdzenia ich aktualności lub oceny, czy wymagają zmiany lub wycofania. Zaktualizowane normy pomagają zarządzać pojawiającymi się zagrożeniami, uwzględniać aktualne najlepsze praktyki, poprawić efekty działania organizacji i wykazać jej zaangażowanie w ciągłe doskonalenie.

ISO 9001 została znowelizowana po raz pierwszy od ponad 10 lat . Nowa wersja normy została opublikowana 16 września 2026 r. Szóste wydanie normy zastąpiło wydanie piąte (ISO 9001:2015) oraz zmianę ISO 9001:2015/Amd 1:2024. Nowelizacja została zaproponowana w wyniku analizy informacji zwrotnych od użytkowników normy, pojawiających się trendów w jakości, nowych technologii, zmian klimatycznych oraz zmian wymuszonych przez pandemię.

Założenia przyjęte do nowelizacji:

  • uwzględnienie zmian, jakie zaszły w praktykach systemów zarządzania jakością i rozwijających się technologiach od czasu ostatniej nowelizacji ISO 9001 w 2015 r.;
  • wymagania normy powinny odzwierciedlać coraz bardziej złożone, wymagające, i dynamiczne środowiska, w których działają organizacje;
  • norma pozostanie normą ogólną i będzie odpowiednia dla wszystkich organizacji niezależnie od wielkości i rodzaju, działających w dowolnym sektorze i na wszystkich poziomach dojrzałości ich systemów zarządzania jakością;
  • wymagania powinny ułatwiać skuteczne wdrożenie przez organizacje i skuteczne działania związane z oceną zgodności przez pierwszą, drugą i trzecią stronę; 
  • promowanie podejścia do zarządzania jakością, które można łatwo zintegrować z innymi systemami zarządzania organizacji;
  • norma będzie odpowiednia do zapewnienia zaufania stron zainteresowanych do organizacji spełniających wymagania normy.

Nowelizacja nie wprowadza rewolucyjnych zmian, ale odzwierciedla aktualne potrzeby organizacji i środowisk, w jakich funkcjonują. Uwzględnia też zmiany wprowadzone w zharmonizowanej strukturze norm systemów zarządzania HLS (High Level Structure) w Rozdziale 10.

Główne zmiany

Jak podano w Przedmowie do ISO 9001:2026, główne zmiany to:

  • Włączenie podstawowych terminów i definicji dotyczących systemów zarządzania ISO do Rozdziału 3., który zawiera obecnie ograniczoną ich liczbę. Powołana w Rozdziale 3. norma ISO 9000 stanowi odniesienie dla wszystkich terminów i definicji dotyczących zarządzania jakością.
  • Wprowadzenie kultury jakości i etycznego postępowania. Kultura jakości i etyczne postępowanie są obecnie uwzględnione w wymaganiach, szczególnie w odniesieniu do przywództwa, świadomości oraz środowiska funkcjonowania procesów.
  • Rozróżnienie ryzyka i szans. Ryzyko i szanse są wyraźniej oddzielone, a działania mające na celu uwzględnienie każdego z nich są rozpatrywane oddzielnie.
  • Wzmocnione zarządzanie zmianą. Wymagania dotyczące zmian w systemie zarządzania jakością zostały wzmocnione, aby wspierać osiąganie zamierzonych wyników.
  • Rozbudowana treść Załącznika A. Załącznik ma charakter informacyjny, został zaktualizowany w celu zapewnienia lepszego wyjaśnienia struktury, terminologii i intencji wymagań, bez wprowadzania dodatkowych wymagań.
  • Usunięcie Załącznika B, który zawierał informacje na temat innych norm opracowanych w ISO/TC 176.  

ISO 9001:2026 Quality management systems – Requirements została przyjęta przez CEN jako EN ISO 9001:2026 Quality management systems – Requirements i wprowadzona do zbioru Polskich Norm jako PN-EN ISO 9001:2026-10 Systemy zarządzania jakością – Wymagania i jest z nimi identyczna. PN-EN ISO 9001:2026-10 została zatwierdzona 1 października i opublikowana 5 października 2026 r. Norma zastępuje:

  • PN-EN ISO 9001:2015-10 Systemy zarządzania jakością – Wymagania (angielską, polską, francuską i niemiecką wersję językową);
  • PN-EN ISO 9001:2015-10/A1:2025-03E Systemy zarządzania jakością – Wymagania (angielską, polską, francuską i niemiecką wersję językową);
  • PN-EN ISO 9001:2015-10/Ap1:2017-08P Systemy zarządzania jakością – Wymagania.